Sarban karvanı aparan karvanbaşına deyiblər. Azərbaycan Avropa və Asiyanın kəsişməsində, əsas ticarət və karvan yollarının qovşağında yerləşən, səfalı təbiəti, zəngin mədəniyyəti ilə daim diqqəti cəlb etdiyindən hər zaman dayanacaq məkanı, bəzən isə bir çox başlanğıcların istinad nöqtəsi olub. Təsadüfi deyil ki, “dəvə” zoomorf elementi və “karvan” anlamı bizim milli mədəniyyətimizin ayrılmaz hissəsi, məişətimizi bəzəyən təsvirlərdəndir. Xovsuz və xovlu xalçalarımızda, qədim keramika nümunələrimizdə, bədii tikmələrimizdə, folklorumuzda dərin kök salmış, daş heykəllərdə müqəddəsləşən, müasir musiqimizdə, təsviri sənətimizdə öz əksini tapan bu kəlmələrin bayram statusuna malik olduğu haqqında məlumatınız varmı? Onda böyük məmnuniyyətlə sizi 24 Sentyabr – Beynəlxalq Sarban Gününün tarixçəsi ilə tanış etmək istərdik.

Hər il sentyabrın 24-də Beynəlxalq Sarban Günü (International Day of caravan) qeyd edilir. Onu karvanbaşılar və nəqliyyat, gəmi karvanlarının, ticarət gəmiləri komandalarının, eskort gəmiləri ekipajlarının başçıları qeyd edirlər. 

Bu peşəkar bayramı 1995-ci ildə Nəqliyyat-Yük Əməliyyatlarının Rasionallaşdırılması üzrə Beynəlxalq Assosiasiya (International Cargo Handling Co-ordination Association, ICHCA) təsis edib.

Bayramın tarixi isə XVI-XVII əsrlərin məşhur britaniyalı dəniz səyyahı və naviqator Uilyam Adamsın (24 sentyabr 1564-16 may 1620) doğum günü seçilib. O, Yaponiya sahillərinə qədər gedib çıxmış ilk avropalı hesab edilir. 1597-1600-cü illərdə baş tutmuş dəniz yürüşündən sonra Uilyam Adams gündoğar ölkəsində 20 il yaşayaraq, Yaponiyanın İngiltərə və Hollandiya ilə ticarət münasibətlərinin inkişafında böyük rol oynayıb.

Başqa bir versiyaya görə, Beynəlxalq Sarban Günü Məhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) və ilk müsəlmanların Məkkədən Mədinəyə hicrətinin bitməsi gününə həsr edilib.

“Karvan” sözü özlüyündə birlikdə səyahətə çıxan insan dəstələrini, həmçinin dəvə, at, uzunqulaq dəstələrini bildirir. Bir qayda olaraq, tacirlər təhlükənin qarşısını almaq üçün səfərə birlikdə çıxardılar. Ən məşhur karvan yolu b.e.ə. 2-ci əsrdən Çinlə Orta Asiyanı, sonradan isə Avropanı birləşdirən Böyük İpək yolu hesab edilir.

Sonralar “karvan” sözü geniş yayılaraq, uzun məsafələrə yük daşıyan nəqliyyat gəmiləri dəstələrinə də şamil edilib. Belə karvanlardan, məsələn, Venesiya Ticarət Respublikası geniş istifadə edib. Hazırda karvanlar buzqıran gəminin ardınca Şimal dənizi yolu ilə üzürlər.

Çay karvanları da geniş yayılıb. Bir neçə barjı bir yedəkli gəmi hərəkətə gətirərək səfərə çıxarır.