Məşhur maarifçi, ictimai-siyasi xadim, türkoloq Məhəmməd ağa Mustafa ağa oğlu Vəkilov 24 avqust 1862-ci ildə Qazax qəzasının Salahlı kəndində mülkədar ailəsində doğulub. Bəzən adı "Məhəmməd ağa" şəklində də yazılır. Atası Mustafa ağa Mirzalı ağa oğlu Vəkilov (1833-1883), anası Fatma xanımdır. Mustafa ağa Krım müharibəsi zamanı Qafqaz cəbhəsində gedən döyüşlərdə Qazax bəy sotnyasının (yüzlük) sıralarında hərbi əməliyyatlarda iştirak edib, döyüşlərdə fərqləndiyinə görə, ordu komandanlığı tərəfindən gümüş temlyak gəzdirmək hüququnda yunker rütbəsinə layiq görülüb.

Məmməd ağa Vəkilov Qori Seminariyasını bitirib (1883), Kutaisi quberniyasında kənd müəllimi, sonra Kutaisi hərbi qubernatorluğu hərbi-xalq idarəsində dövlət müşaviri rütbəsində yazı tərcüməçisi işləyib.

Sonra xidməti vəzifəsi Tiflisə dəyişdirilib, 1905-ci ildən Qafqaz canişini Vorontsov-Daşkovun dəftərxanasında, hərbi-xalq işləri idarəsində, 1913-cü ildən Xüsusi şöbədə çalışıb. Bu illərdə Tiflisin mədəni və ictimai həyatında yaxından iştirak edib, şəhərin türk əhalisi arasında hörmətli şəxslərdən biri olub. Ən yaxın dostları sırasında Cəlil Məmmədquluzadə, Ömər Faiq Nemanzadə, Firidun bəy Köçərli kimi ziyalılar vardı.

Xalqının maariflənməsi yolunda var qüvvəsi ilə çalışan Məmməd ağa XX yüzilin əvvəllərində Tiflisdə hər dildə bir neçə qəzet çıxdığı halda, Qafqazın etnik spektrində çoxluq təşkil edən Azərbaycan türklərinin dilində bircə qəzet ("Şərqi-rus") çıxmasından narahat olduğundan, təşəbbüs göstərərək 1905-ci ilin iyununda türkcə "İqbal" qəzeti nəşr etmək arzusu ilə canişin dəftərxanasına rəsmi ərizə ilə müraciət edir. Həmin komitənin sədri Qakkel iyunun 20-də Vəkilovun ərizəsinə rədd cavabı verir.

Onun yaxın dostu Cəlil Məmmədquluzadə də bu vaxt "Novruz" adlı qəzet buraxmaq üçün ərizə verib. Qanunun tələb etdiyi təhsil senzinə malik olan hər iki şəxs rədd cavabı alsalar da, geri çəkilmirlər. Maraqlıdır ki, hər iki qəzetin hökumətə təqdim edilən proqramları eyni olub.

Ruhdan düşməyən dostlar taktikanı dəyişirlər. C.Məmmədquluzadə avqustun 13-də Qafqaz canişininə ərizə ilə müraciət edərək "Novruz" qəzetinin nəşri barədə onu verilən hüquqdan Məmməd ağa Mustafa ağa oğlu Vəkilovun xeyrinə əl çəkdiyini bəyan edir. Üç gün sonra – avqustun 16-da Vəkilov icazənamə alır. Həmin ilin oktyabrında Vəkilov "İqbal"ı çıxarmaq üçün hökumətdən "Novruz"un hesabına aldığı hüququ Cəlil Məmmədquluzadəyə qaytarır. Lakin sonra Mirzə Cəlil "Molla Nəsrəddin" jurnalını çıxarmaq qərarına gəldiyindən bu niyyət gerçəkləşməmiş qalır.

Məmməd ağa 1906-cı il fevralın 20-də Tiflisdə sərdar Vorontsov-Daşkovun təşəbbüsü ilə Yaşıl zal adlı Hümayun salonunda başlanan erməni-müsəlman danışıqlarında Əhməd bəy Ağayev, İsrafil Hacıyev, Əlimərdan bəy Topçubaşov, doktor Qara bəy Qarabəyov, podpolkovnik İbrahim ağa Vəkilov, Ələkbər bəy Xasməmmədov, Adil xan Ziyadxanov və s. şəxslərlə bərabər Qafqazın türk əhalisini təmsil edib.

Məmməd ağa Vəkilov 1912-ci ildən Qafqaz Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti idarə heyətinin sədri idi.

Birinci Dünya Müharibəsi ərəfəsində zabit hazırlığı məktəbində Osmanlı türkcəsindən dərs deyib, hətta 1914-cü ildə həmin məktəbin müəllimi general-mayor M.D.Qutorla birlikdə 68 səhifəlik "Türk dilinin qısa qrammatikası" (Osmanlı türkcəsinin – İ.U.) kitabını nəşr etdirib. Çar Nikolayın 1915-ci ildə Qafqaza səfəri əsnasında Tiflisdə Sərdar Sarayında onun şərəfinə verilən ziyafətdə Qafqaz müsəlmanları adından "salam" nitqi söyləməyin ona etibar olunması Məmməd ağanın hökumət yanında böyük etimad sahibi olmasından xəbər verirdi.

Millətpərvər ziyalılar dəstəsinə mənsub olan Məmməd ağa Vəkilov Azərbaycanın istiqlalı ideyasına rəğbətlə yanaşıb, millətin taleyində həlledici rol oynayan həmin dramatik hadisələrə kənardan durub baxmayıb.

Məmməd ağanın həyatı 1918-ci ildən sonra Bakı ilə bağlı olub, burada demokratik cümhuriyyət süqut edən günədək parlament dəftərxanasının rəisi vəzifəsində çalışıb, yeni dövlət quruculuğunda qüvvəsini əsirgəməyib.

Sovetləşmədən sonra bir müddət Darülmüəllimatda (Qızlar Seminariyası) türk dilindən dərs deyib, lakin sonra təqaüdə çıxıb, heç bir yerdə işləməyib.

Məmməd ağa Vəkilov ictimai, siyasi və pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı Azərbaycan lüğətçiliyinə də böyük töhfə verib, bu vacib iş üzərində bütün ömrü boyu çalışıb. Hazırladığı materialları 30-cu illərin sonlarında SSRİ EA Azərbaycan Filialı Ensiklopediya və Lüğətlər İnstitutunun direktoru Heydər Hüseynova təqdim edib, zəhmətinin qonorarını alıb. Lakin 1940-46-cı illərdə Heydər Hüseynovun redaktorluğu altında çapdan çıxan rusca-azərbaycanca lüğətlərdə tərtibçilərdən biri kimi Məmməd ağa Vəkilovun adına rast gəlinmir. Görünür, o səbəbdən ki, Məmməd ağa Vəkilov demokratik cümhuriyyət dönəmində parlament dəftərxanasının rəisi olub, oğlu Mustafa "xalq düşməni" kimi məhkum edilərək sürgünə göndərilib.

Məmməd ağa Vəkilov öz həmkəndlisi Mədinə xanım Əmiraslan ağa qızı Şıxlinskaya ilə (general Əli ağa Şıxlinskinin əmisi qızı) 1898-ci ildə Tiflisdə evləniblər. Yeganə oğluna atası Mustafa ağanın adını qoyub. Mustafa ağa Vəkilov ADR hökumətinin Avropaya göndərdiyi 100 tələbədən biri idi. Parisdə Sorbonna Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib 1924-cü ildə Bakıya qayıdıb. Azərbaycanda ilk hüquq professoru kimi tarixə düşüb. 1938-ci ildə repressiya olunub, şimaldahəbs düşərgəsində həyatını itirib.

Məmməd ağa Vəkilov 1941-ci ilin əvvəllərində vəfat edib, Dağüstü qəbiristanlıqda qohumların yanında dəfn edilib. Lakin başdaşı qoyulmadığından bu böyük insanın məzarının yeri itib.

Mədinə xanım isə müharibədən sonrakı illərdə Bakıda vəfat edib.