Məsud Əlioğlu 1928-ci il oktyabrın 5-də, Qubadlı rayonunun Mahmudlu kəndində Azərbaycan sovet ədəbiyyatının banilərindən biri - məşhur yazıçı Əli Vəliyevin ailəsində dünyaya gəlib. Elə ibtidai təhsilini də o kənddə alıb, sonra Bakıda, 1 saylı şəhər məktəbində orta təhsilini başa vurub. ADU-nun filologiya fakültəsini bitirdikdən sonra bir il "Uşaqgəncnəşr"də işləyib və ömrünün axırına qədər Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışıb, namizədlik və doktorluq dissertasiyalarını da burada - filoloji mərkəzdə müdafiə edib.

Əllinci-altmışıncı illərdə o, Azərbaycan ədəbi tənqidinin aparıcı nümayəndələrindən biri idi, həm də görkəmli bir ədəbiyyatşünas kimi də şöhrət qazanıb.

Altmışıncı illərin əvvəllərinə kimi o, yalnız Məsud Vəliyev kimi tanınıb, sonra Məsud Əlioğlu kimi də imzasını məşhurlaşdırıb.

Çox təəssüf ki, Məsud Əlioğlu az yaşayıb, cəmi 44 il... 45 ilin tamamına cəmi 4 ay qalırdı, 1973-cü ilin iyun ayında vəfat edib. Amma iyirmi beş illik tənqidçi-ədəbiyyatşünas fəaliyyətində gecə-gündüz bilməyib, yüzdən artıq məqalə, resenziya dərc etdirib, neçə dəyərli monoqrafiya ərsəyə gətirib.

Məsud Əlioğlu bir tərəfdən "Azərbaycan" jurnalında, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində müasir şair və nasirlərin yaradıcılığı, yeni kitabları haqqında resenziyalar, məqalələrlə çıxış edib, digər tərəfdən, "Şamo" romanı haqqında" (1951), "Cəlil Məmmədquluzadənin dramaturgiyası" (1954), "Mirzə İbrahimovun dramaturgiyası" (1955), "S.S.Axundovun həyat və yaradıcılığı" (1955), "Osman Sarıvəlli" (1958), Qulu Xəlilovla birgə yazdığı "Rəsul Rza" (1960) monoqrafiyalarını çap etdirib. Tənqidi məqalə və resenziyalarında Məsud Əlioğlu ciddi və tələbkar bir müəllif kimi diqqəti cəlb edib.

Altmışıncı illərdə isə o, ən məşhur monoqrafiyalarını çap etdirib: "Ədəbiyyatda yeni insan", "Məfkurə dostları". "Məslək qardaşları"... Məsud Əlioğlunun istər məqalə və resenziyalarında, istərsə də monoqrafiyalarında aparıcı üslub əsasən ciddi elmi meyarlarla şərtlənən bir üslubdur. Bunu biz onun "Cəlil Məmmədquluzadənin dramaturgiyası", "S.S.Axundovun həyat və yaradıcılığı", "Rəsul Rza", "Ədəbiyyatda yeni insan", "Hüseyn Cavidin romantizmi" monoqrafiyalarında, ikicildlik "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi" üçün yazdığı "20-ci illərdə nəsr", "30-cu illərdə nəsr", "Müharibədən sonrakı dövrdə dramaturgiya", "Tənqid və ədəbiyyatşünaslıq", "Müasir  dövrdə tənqid və ədəbiyyatşünaslıq" oçerklərində, həmçinin, klassiklərin (Nizami və Füzulinin, Vaqif və Vidadinin, Səhhət və Hadinin, Şaiq və Vahidin, C.Məmmədquluzadə və Sabirin, Haqverdiyev və S.S.Axundovun yaradıcılığına həsr olunan ədəbi portretlərində də izləyə bilərik. Ancaq üslubun başqa bir komponenti - emosionallıq, fikir və mülahizələrin bədii mətn kimi qavranılması da diqqətdən yayınmır.  Bu xüsusiyyət onun ayrı-ayrı elmi məqalələrində parçalar halında görünsə də, ömrünün son illərində qələmə aldığı "Məhəbbət və qəhrəmanlıq" yazısında üstünlük təşkil edir. Esseçilik də Məsud Əlioğlunun bir çox yazılarında nəzərə çarpır və yetmişinci illərdə Asif Əfəndiyevlə birgə Məsud Əlioğlu bu janrın inkişafına, Azərbaycan tənqidi fikrində intişar tapmasına yardımçı olublar. Amma ən əsası budur ki, Məsud Əlioğlunun tənqidi lisanı, təhkiyə tərzi təmiz Azərbaycan dilinə söykənikli idi. Oxucu onun yazılarını oxumaqda heç bir çətinlik çəkməyib, bu yazılarda qəliz terminlərə rast gəlməzdin, fikri bilərəkdən, ya bilməyərəkdən mücərrədləşdirməyə, anlaşılmazlığa sürükləmək hallarına da təsadüf edilməyib.

Məsud Əlioğlu Azərbaycan ədəbiyyatının klassik dövrünün dərin bilicisi idi desək, səhv etmərik. Onun Nizamiyə, Füzuliyə, Vaqifə, Vidadiyə, Cəlil Məmmədquluzadəyə, Sabirə, Səhhətə, Şaiqə, Cavidə, Hadiyə, Möcüzə həsr etdiyi yazılar yubiley stixiyasından uzaq idi. Bu yazılar klassikanı qədərincə duyan və bu ədəbi korifeylərin hər birinin yaradıcılığına Məsud Əlioğlu gözüylə baxmağın ölçüsü idi. Həm də bu yazıların bir çoxunda o, mümkün qədər sırf tədqiqatçı missiyasını - mətnə aludəçiliyi, faktlara, müqayisələrə  istinad etmək prinsipini  unudub, daha çox  sərbəst tənqidçi-ədəbiyyatşünas  mövqeyini ifadə edib.

Vaqif Yusifli

Filologiya elmləri doktoru

525-ci qəzet  2018. - 12 oktyabr. - S.6.

(ixtisarla)