Onilliklərlə Əmir Teymur şəxsiyyəti həm elmi, həm də bədii ədəbiyyatda qərəzlə işıqlandırılıb. Çar hakimiyyəti dövründə Əmir Teymur zalım istilaçı kimi qələmə verilib. Elə bu illərdə alimlərin tədqiqatlarında böyük sərkərdə “Tamerlan”, “Topal Teymur” adı ilə qeyd olunub. Sonraki illərdə sovet tarixşünaslığında da onu qəddar işğalçı kimi xarakterizə ediblər.

Azərbaycanda Əmir Teymura xüsusi münasibət yaranmışdı. Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənətində Əmir Teymur obrazına bütün türk dünyasının əzəmət simvolu kimi baxılıb.

XX əsrin əvvəllərində Əmir Teymur obrazına müraciət edənlərdən biri Hüseyn Cavid olub. “Topal Teymur” dramı Azərbaycan müəlliflərinin Əmir Teymura həsr etdikləri əsərlər sırasında ən qiymətlisidir desək, yanılmarıq.

Hüseyn Cavid Azərbaycanın mədəni həyatında böyük nüfüza malik bir şəxs olduğuna görə dramın səhnələşdirilməsinə icazə verilir. Dramdakı Əmir Teymur obrazı sovet ideologiyasına uyğun gəlmirdi – müəllif onu qəddar, zalım axsaq kimi yox, böyük sərkərdə, türk dünyasını birləşdirən, elmin, incəsənətin, ticarətin hamisi kimi təqdim edir.

1926-cı ildə əsər Bakıda teatrın səhnəsində göstərilir. Baş rolu dramatik planlı aktyor Sidqi Ruhulla ifa edib. Tamaşa böyük maraqla qarşılansa da tezliklə əsərə qadağa qoyulub. Cavidə və teatrın rəhbərliyinə təkidlə məsləhət görülüb ki, Əmir Teymur obrazı xoşagələn tərzdə verilməsin.

1937-ci ildə Hüseyn Cavid həbs olunarkən ona qarşı irəli sürülən ittihamlardan biri də Əmir Teymur şəxsiyyətini təbliğ etməyi idi.

1983-cü ildə Azərbaycan Televiziyası dramı ekranlaşdırır. Uzun illərdən sonra Azərbaycan tamaşaçısı görkəmli sərkərdənin siyasi sifarişlərdən uzaq bir obrazını görür.

Xalq artisti Ramiz Həsənoğlunun quruluş verdiyi bu tamaşada Topal Teymur obrazını qısa ömür yaşasa da, yaddaqalan obrazları ilə qəlblərdə yeri olan Hamlet Xanızadə ifa edib. Hər dəfə bu televiziya tamaşasına baxanda onun oynadığı Topal Teymurun qəddar görkəmi uzun zaman tamaşaçıların yaddaşından silinmir. Özünəməxsus dəsti-xətti, səsi, ifa tərzi, mimika və səhnə hərəkəti ilə qəhrəmanının daxili aləmini tamaşaçıya tam şəkildə təqdim etməklə, ona müxtəlif rakurslarla yanaşıb, tamaşanın iç dünyasına nüfuz edib, tamaşaçıya qəhrəmanına müxtəlif yöndən baxmağa çağırır.  

Tamaşanın bir özəlliyi də aktyorun qrimidir. Beləki, Ramiz Həsənoğlu müsahibələrindən birində tamaşa çəkilməmişdən əvvəl müxtəlif mənbələrə, arxivlərə üz tutduğunu bildirib. Araşdırmalarda məşhur antropoloq Gerasimovun Teymurun kəlləsi əsasında onun üz cizgilərini bərpa etdiyini öyrənib və Hamlet Xanızadənin portret qrimi onun əsasında qurulub.

Bəlkə də Əmir Teymuru tamaşaçıya doğmalaşdıran bir cəhət də bu adil olduğu qədər də qəzəbli, müdrik hökmdarın obrazının gerçəkliyə yaxın olması və ədib-rejissor-rəssam-aktyor birliyinin təkrarsız ustalığıdır.