Əvvəllən “İncəsənət” adlanan “Nizami” kinoteatrı 1930-cu illərdə məşhur memarlar Mikayıl Useynov və Soltan Dadaşov tərəfindən 28 Aprel (indiki 28 May) və Kirov (indiki Bülbül prospekti) küçələrinin kəsişməsində inşa edilmiş əkiz binalardan biridir. Vahid ansambl təşkil edən, klassisizm forma və motivlərində yerinə yetirilmiş binalar memarlıq üslubuna görə iki mühüm küçənin gələcək tikililərinə ciddi təsir göstərib.  

Kinoteatr üçün ayrılmış bina 1934-cü ildə, AzSSR Qida Sənayesi Xalq Komissarlığının binası isə 1935-ci ildə tikilir. Layihədə antik memarlıq elementləri ilə yanaşı, İntibah dövrünə xas elementlər də mövcuddur. O dövrdə ənənəvi olan “Stalin ampiri” bu xüsusiyyətlər özündə birləşdirib. Klassisizm əlamətləri hər iki binada stilobat və sütunlarda, yay kinozalı səviyyəsində yerləşən 3 qorelyefdə özünü göstərir. Qorelyeflər heykəltəraş Yelizaveta Tripolskaya tərəfindən hazırlanıb.

“İncəsənət” adlandırılan kinoteatr Azərbaycanın sovetləşməsinin 20 illiyi ərəfəsində, 1 fevral 1940-cı ildə istismara verilib. Lakin kinoteatrda ilk nümayiş 25 dekabr 1939-cu ildə baş tutub. Bu, rejissor Viktor Eysımontun “Lenfilm” kinostudiyasında çəkdiyi “Dördüncü periskop” filmi idi.

“İncəsənət” kinoteatrının açılışı Bakının mədəni mühitində mühüm hadisə idi, o, çox rahar və gözəl olduğundan, tamaşaçılar həm filmə baxır, həm də ətrafdakı mənzərəni seyr edirdilər.

Əvvəlcə kinoteatrda üç zal – qış, yay və estrada zalı var idi. Sonuncuda müxtəlif orkestrlər çıxış edir, mühazirələr oxunur, reklam və salnamə filmləri nümayiş etdirilir, tədbirlər keçirilirdi. Kinoteatr iri, ağır, məxmər pərdəsi ilə məşhur idi, hər seansdan əvvəl, onu əsl teatrdakı kimi çəkirdilər. Sonra yavaş-yavaş şüşə dibli iri çilçırağın işıqları sönürdü... Bufetdə şirniyyat, qazlı su, şəhərdə məşhurlaşan vafli stəkanlarda dondurma satılırdı. Onu yeməkpaylayanlar gümüşü sinilərdə zalda da tamaşaçılara təklif edirdilər. Hər seansdan əvvəl isə vokalçılar və kiçik ansambllar tamaşaçıları əyləndirirdi.

Tamaşaçılar bu çıxışlara görə “İncəsənət” kinoteatrına seansdan bir saat əvvəl gəlirdilər. O, sözün əsl mənasında, mədəniyyət mərkəzi idi. Burada Oqtay Ağayev, Natəvan Şeyxova, hətta Zeynəb Xanlarova kimi sonradan Xalq artisti adına layiq görülmüş müğənnilər çıxış edirdilər. Kinoteatr caz konsertləri ilə də məşhur idi.

Müharibə dövründə Bakının mədəni həyatı davam edir. Yay kinoteatrının ərazisində zenit qurğuları və zenit pulemyotları qurulur. “İncəsənət” tamaşaçılara müharibə zamanı qənimət götürülmüş filmləri təqdim edir. Müharibə bitəndən sonra isə, 1945-ci ildə bənzərsiz Rəşid Behbudovun iştirakı ilə “Arşın mal alan” filminin nümayişi tamaşaçıların qəlbini fəth edir. Kassa filminə çevrilir. Kino həm Azərbaycan, həm də rus dilində nümayiş olunur.

1947-ci ildə kinoteatr dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin 800 illiyi münasibətilə “Nizami” adlandırılır.

Kinoteatrın zahiri və daxili görkəmi 1974-cü ildə dəyişdirilir. Onu çəhrayı rəngə boyayırlar. Sütunların üstündə, tində isə şəbəkəli metal qlobus yerləşdirirlər, o, axşam vaxtı işıqların təsirindən müxtəlir rəng alırdı. Daha iki yeni kiçik zal: birinci mərtəbədə - qış, üstdə isə yay zalı açılır.

Təmirdən sonra “Nizami” kinoteatrda VII Ümumittifaq Kino Festivalı keçirilir. Elə sonuncu XXI Ümumittifaq Kino Festivalı da 1988-ci ildə Bakıda məhz bu kinoteatrda keçirilib.

Ötən əsrin 90-cı illərinə qədər kinoteatr öz həyatı ilə yaşayırdı. Sonra isə burada ticarət obyektləri, kafelər açıldı, otaqlar videozallara çevrildi.

2011-ci ilin noyabrında “Nizami” kinoteatrının yeni həyatı başlandı, üç illik əsaslı təmir və bərpadan sonra milli kino məbədi tamaşaçıların ixtiyarına verildi.

Birinci mərtəbədəki 80 və 50 yerlik zalların dizaynı böyük zövqlə yerinə yetirilib. İkinci mərtəbənin foyesində müxtəlif tədbir və mərasimlərin keçirilməsi üçün ideal şərait yaradılıb. 500 yerlik əsas zalda 3D formatında filmlərin nümayişi üçün Azərbaycanda ən böyük 18 metrlik ekran qurulub və 5 dildə sinxron tərcümə üçün sistem yaradılıb.

Əvvəlki şöhrəti bərpa olunan və müasir tələblərə cavab verən Nizami Kino Mərkəzi bu gün də tamaşaçıların sevimli istirahət mərkəzidir.

https://azerhistory.com/?p=9964