Azər­bay­can te­at­rı­nın gör­kəm­li si­ma­la­rın­dan bi­ri olan Xalq ar­tis­ti Mər­ziy­yə Da­vu­do­va xal­qı­mı­zın səh­nə fə­da­i­si ki­mi hər za­man xatır­la­nır. Bö­yük aktri­sa xal­qı­mı­zın mə­də­niy­yət ta­ri­xin­də elə əhəmiy­yət­li bir rol oy­na­yıb ki, onun əvə­zi yox­dur.

XX əs­rin 20-ci il­lə­ri­nə ki­mi Azər­bay­can səh­nə­si aktri­sa ta­pa bilməyib. Uzun il­lər qa­dın rol­la­rı­nı min cür ma­neə və təh­qi­rə məruz qa­lan ki­şi aktyor­lar ifa edib. Son­ra bir müd­dət baş­qa millətin aktri­sa­la­rı bö­yük çə­tin­lik­lə­rə dö­zə­rək zə­rif çi­yin­lə­ri­ni bu ağır yü­kün al­tı­na veri­blər. 

1901-ci il 8 dekabr tarixində Həş­tər­xan­da ana­dan ol­an Mər­ziy­yə Da­vu­do­va ilk ro­lu­nu oy­na­yan­da 16 ya­şı olub. O, Həş­tər­xan­da İqbal mək­tə­bin­də “Bi­rin­ci Te­atr” ad­lı iki­pər­də­li ta­ma­şa­da (1917-ci il) Əfi­fə ro­lu­nu ya­ra­dıb. Səh­nə­yə bö­yük hə­vəs­i olan ye­ni­yet­mə Mər­ziy­yə­ni ilk də­fə gö­rüb is­te­da­dı­nı kəşf edən unu­dul­maz Hü­seyn Ərəb­linski olub. O, 1918-ci il­də Həş­tər­xan­da qastrol­da olar­kən bu gənc qı­zın oyu­nu­nu bə­yənib və onu Ba­kı­ya də­vət edib.

Ötən əs­rin 20-ci il­lə­rin­dən son­ra Azər­bay­can səh­nə­sin­də Fat­ma Mux­ta­ro­va, Şöv­kət Məm­mə­do­va, Hə­qi­qət Rza­ye­va, Sü­rəy­ya Qacar, Mü­nəv­vər Kə­lən­tər­li ki­mi müq­tə­dir aktri­sa­lar çı­xış edib. On­la­rın sı­ra­sı­na hə­vəs­lə qo­şu­lan Mər­ziy­yə xa­nım Üze­yir Hacıbəylinin “Ar­şın mal alan” mu­si­qi­li ko­me­di­ya­sın­da əv­vəl­cə Gülçöh­rə, son­ra isə Ca­han xa­la rol­la­rın­da çı­xış edib. Bu­nun­la da özü­nün aktri­sa ki­mi nə­yə qa­dir ol­du­ğu­nu mə­ha­rət­lə təsdiqləyib.

Hü­seyn Ca­vi­din “İb­lis” əsə­ri­nin ta­ma­şa­sın­da Ab­bas Mir­zə Şərifzadə ilə tə­rəf-mü­qa­bi­li ol­maq onun səh­nə ya­ra­dı­cı­lı­ğın­da yeni sə­hi­fə­lər açıb. Çox keç­mir ki, Mərziyyə Da­vu­do­va mü­rək­kəb, zid­diy­yət­li, bir-bi­ri­nə bən­zə­yən və bən­zə­mə­yən müx­tə­lif qa­dın obraz­la­rı­nın, xü­su­si­lə də qüd­rət­li xa­rak­ter­lə­rin ya­ra­dı­cı­sı ki­mi parla­yıb. Azər­bay­can te­atrı­nın aktri­sa­lar­la bağ­lı ye­ni sə­hi­fə­si­nin ya­zıl­ma­sı şə­ra­fə­ti məhz Mər­ziy­yə xa­nı­mın qis­mə­ti­nə düş­üb. Böyük dra­ma­tur­qu­muz Cə­fər Cab­bar­lı­nın “Se­vil” pye­si yal­nız səhnə­də de­yil, hə­yat­da da bö­yük əks-sə­da­ya, tə­la­tü­mə sə­bəb olub. Mər­ziy­yə xa­nı­mın bö­yük us­ta­lıq­la can ver­di­yi Se­vil ob­ra­zı o qə­dər par­laq, tə­sir­li, tə­bii alın­ıb ki, ta­ma­şa sa­lo­nun­da­kı qa­dın­lar öz çad­ra­la­rı­nı elə ora­da­ca atıblar. Mər­ziy­yə xa­nım əs­lin­də qaranlıq bir mü­hit­də qə­fil­dən şim­şək ki­mi doğ­ub. Onun səh­nə­də gös­tər­di­yi tə­bii oyu­nu və sə­nət yan­ğı­sı haq­qın­da C.Cab­bar­lı yazıb: ”Mər­ziy­yə yet­kin bir sə­nət­kar­dır, us­tad­dır. Aktri­sa səhnədəki əh­val-ru­hiy­yə­si ilə bü­tün ta­ma­şa sa­lo­nu­na tə­sir edən hey­rə­ta­miz bir is­te­da­da ma­lik­dir”.

Ge­niş ya­ra­dı­cı­lıq di­a­pa­zo­nu­na ma­lik olan M.Da­vu­do­va Azərbaycan ki­no­su­nun in­ki­şa­fın­da da mü­əy­yən xid­mət­lər göstərib. “Ha­cı Qa­ra”, “Bir ai­lə”, “Ba­kı­nın işıq­la­rı”, “Bir mə­həl­lə­dən iki nə­fər”, “Ko­roğ­lu” və di­gər filmlə­rə çə­ki­lib. 1956-cı il­dən ömrünün so­nu­na ki­mi Azər­bay­can Te­atr Cə­miy­yə­ti­nə rəh­bər­lik edən Mər­ziy­yə xa­nım  əs­lin­də qa­ran­lıq bir mü­hit­də par­la­yan ul­duz olub.

 M.Da­vu­do­va­ya “Xalq ar­tis­ti” fəx­ri adı 1936-cı il­də ve­ri­lib. 

Azər­bay­ca­nın gör­kəm­li səh­nə us­ta­dı M.Da­vu­do­va­nın fə­a­liy­yə­ti azər­bay­can­çı­lı­ğa xid­mət olub. Bö­yük səh­nə xa­di­mi­nin fə­a­liy­yə­ti bir ör­nək­dir.